توجه به ابعاد تعامل به عنوان مفهومی اساسی در محیط های رایانه ای برای درک و ترسیم کارکرد روانی و رفتارهای کاربران و در نتیجه، طراحی بهینه نظام های بازیابی تعاملی اطلاعات ضروری است. از طرف دیگر، مسئله تعامل به دلیل ماهیت پیچیده ای که دارد، توجه همزمان به عوامل شخصی-شناختی، رفتاری و محیطی کاربران در فرایند بازیابی اطلاعات و درک درست این مؤلفه ها را می طلبد. از این رو، هدف پژوهش حاضر ارائه چارچوب و تعیین عناصر اصلی و فرعی تعامل بازیابی اطلاعات مبتنی بر نظریه شناختی اجتماعی «بندورا» و توسعه سیاهه وارسی بعد تعامل بازیابی اطلاعات در کتابخانه های دیجیتال مبتنی بر این نظریه است. پژوهش حاضر در دو مرحله به روش کتابخانه ای و پیمایشی، یعنی نظرسنجی از خبرگان و پانل «دلفی» انجام شده است. نخست، با بررسی متون مختلف، مؤلفه های مختلف تعامل در سامانه های کتابخانه های دیجیتال و همچنین، مؤلفه های تأثیرگذار نظریه شناختی اجتماعی در رفتار اطلاعاتی استخراج و ارزیابی شد. سپس، ابعاد و مؤلفه های تعامل مبتنی بر نظریه شناختی-اجتماعی با استفاده از آرای خبرگان دانشگاهی برآوُرد و در پرسشنامه ای در قالب طیف «لیکرت» پنج گزینه ای تنظیم و اعتبارسنجی گردید. مؤلفه های اصلی شامل سه بعد تعامل با اطلاعات، تعامل با رابط کاربری و تعامل با وظایف، و مؤلفه های فرعیِ هر یک از آن ها گروه معلول، و نظریه شناختی-اجتماعی با سه مؤلفه اصلی شخص، محیط، و رفتار، گروه علت ها را تشکیل می دهند. جامعه خبرگان، بر اساس روش نمونه گیری گلوله برفی، شامل 17 متخصص حوزه بازیابی اطلاعات بود. با توجه به مقادیر بالای ضریب توافقی «کندال» در دو مؤلفه شخص و رفتار حدود 0/77 و ضریب 0/72 در مؤلفه محیط در مجموع، 60 مؤلفه در این سه بعد مورد توافق و اجماع واقع شد. بر اساس یافته های پژوهش و در ضمن مراحل دوگانه دلفی و پس از حذف مؤلفه هایی با میانگین کمتر از عدد 3 در طیف «لیکرت»، تعداد 21 مؤلفه در بُعد شخص، 20 مؤلفه در بُعد رفتار و 19 مؤلفه در بُعد محیط مورد تأیید خبرگان پژوهش قرار گرفت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گویه اعتبار در هر سه مولفه شخص، رفتار، و محیط و گویه های جامعیت و پیچیدگی وظیفه کاری عینی در مؤلفه محیط و گویه دشواری وظیفه کاری ذهنی در مؤلفه رفتار از نظر خبرگان پژوهش نیز کم اهمیت بود و در نتیجه، حذف شدند. چارچوب به دست آمده از این پژوهش می تواند به عنوان مبنای پژوهش های آتی در جهت کاربست این مؤلفه ها با تأکید بر سه جنبه اساسی رفتار کاربر در طراحی بهینه نظام های بازیابی تعاملی اطلاعات قرار گیرد.

هدف: کودکان عصر حاضر که بومیان دیجیتال نیز نامیده می شوند، از سنین پایین تجربه و مهارت کار با رایانه را کسب می کنند و درمی یابند که می توانند از طریق وب به جستجوی اطلاعات بپردازند و نیازهای اطلاعاتی خود را از این طریق مرتفع سازند، بااین وجود در استخراج و یافتن اطلاعات متناسب با سن و نیازهای خود با دشواری هایی مواجه هستند. هدف از انجام این پژوهش، شناسایی و تعیین مؤلفه های تأثیرگذار بر بازیابی تعاملی اطلاعات در وب توسط کودکان مقطع دبستان بر مبنای مدل ارائه شده توسط اسپینک و ساراسویک (1998) است. این مدل توسعه ای از مدل لایه ای ساراسویک (1997) است که با در نظر گرفتن انواع بازخورد و عامل زمان نقاط ضعف آن را پوشش داده و ازاین رو به عنوان مدل مرجع پژوهش انتخاب شده است. روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است و با رویکرد کیفی انجام گرفته است. در این پژوهش از روش فراترکیب برای بررسی نظام مند و تحلیل و ترکیب یافته های کیفی پژوهش های انجام گرفته در حوزۀ بازیابی تعاملی اطلاعات و رفتار جستجوی اطلاعات کودکان استفاده شده است. برای این منظور، مقالات پژوهشی منتشرشده در نشریات علمی معتبر جستجو، بررسی و تحلیل شد. بر مبنای هدف پژوهش، مقالاتی انتخاب شدند که از سال 1998 تا 2022 به زبان انگلیسی یا فارسی به چاپ رسیده بودند و به بررسی رفتار جستجوی کودکان، در محدودۀ سنی 7 تا 12 سال، در وب پرداخته بودند. بر اساس معیارهای ذکرشده، 32 مقاله شامل 31 مقالۀ انگلیسی و یک مقالۀ فارسی برگزیده شد. با استفاده از نرم افزار «مکس کیودا»، مؤلفه های مرتبط با جستجوی کودکان در وب با توجه به یافته های کیفی مقالات استخراج و 225 گویه تشخیص داده شد. سپس گویه ها، بر اساس لایه های تعریف شده در مدل مرجع پژوهش مقوله بندی شد و مؤلفه های مرتبط با هر مقوله تعیین شد. یافته ها: بر اساس گویه های استخراج شده از پژوهش های منتخب، 30 مؤلفۀ اصلی برای بازیابی تعاملی اطلاعات در وب برای کودکان شناسایی شد. ازجملۀ این مؤلفه ها، «لذّت و سرگرمی» و «یأس و ناامیدی» از جنبۀ عاطفی، «دانش و مهارت»، «سبک جستجو» و «نحوۀ قضاوت ربط» از بُعد شناختی، «نحوۀ انتخاب اصطلاحات پرس وجو» و «فن های مورداستفاده برای فرمول بندی مجدد پرس وجو» در زمینۀ پرس وجو، «کاربردپذیری موتور جستجو» و «پشتیبانی از مهارت های شناختی» از جنبۀ طراحی رابط کاربری برای کودکان و «ایمن و مناسب بودن محتوا» و «تناسب محتوا با سطح درک مطلب کودکان» از منظر محتوای ارائه شده به کودکان هستند. درنهایت مؤلفه های شناسایی شده در قالب مدل مرجع پژوهش ارائه شد. نتیجه گیری: مؤلفه های شناسایی شده می توانند به عنوان چهارچوبی برای مدل سازی تعامل کودکان با نظام های اطلاعاتی به کار روند و به منظور تدوین برنامه های آموزش کودکان در حوزۀ جستجو و بازیابی تعاملی اطلاعات در وب و همچنین طراحی نظام های بازیابی اطلاعات برای کودکان با در نظر گرفتن عوامل تأثیرگذار در بازیابی تعاملی اطلاعات توسط کودکان مورداستفاده قرار گیرند.

پژوهش حاضر در پی سنجش تاثیر بازیابی تعاملی اطلاعات بر فرآیند مدیریت دانش اعضای هییت علمی دانشگاه های علوم پزشکی استان های مازندران است. پژوهش حاضر کاربردی به روش پیمایشی-تحلیلی است. جامعه پژوهش 450 نفر اعضای هییت علمی دانشگاه های علوم پزشکی استان مازندران، که با استفاده از جدول مورگان 207 نفر است. ابزار جمع آوری داده ها دو پرسشنامه بر اساس مدل های دو پرسشنامه ی محقق ساخته است که برگرفته از مدل بازیابی تعاملی اطلاعات اپیزودی بلکین (1996)، و مدیریت دانش فونگ و چوی (2009)، است. تجزیه و تحلیل داده ها با آمار توصیفی استنباطی، آزمون های پیرسون، فیشر و با کمک نرم افزارهای اس پی اس اس، و آموس است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش آمار توصیفی و استنباطی استفاده می شود. در بخش آمار توصیفی از میانگین و انحراف معیار، کوچکترین و بزرگترین و در بخش آمار استباطی از تحلیل عاملی تاییدی مرتبه اول و دوم استفاده گردید. یافته ها نشان داد که ابعاد مدیریت دانش (بازنمون، مقایسه، نمایش، راهبری، و تجسم)، در بازیابی تعاملی نقش دارند و به عنوان عوامل موثر بر مدیریت دانش شناخته شدند. بازیابی تعاملی اطلاعات و تمام ابعاد آن رابطه مثبت و معنادار و تاثیر مستقیم بر مدیریت دانش اعضای هییت علمی دانشگاه های علوم پزشکی استان مازندران دارند، بعد بازنمون بیشترین، و بعد مقایسه کمترین عامل تاثیر گذار شناخته شدند.

زمینه و هدف: تاثیر بازیابی تعاملی اطلاعات در بهبود فرآیند آموزش و توانمندی اعضای هیات علمی در زمینه های تدریس و پژوهش سبب تحقق هر چه بیشتر رسالت و اهداف گسترده دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی می گردد. در پژوهش حاضر به آزمون و اعتباریابی مدل نقش بازیابی تعاملی اطلاعات در توانمندی روانشناختی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز پرداخته شده است. مواد و روش ها: این پژوهش، مطالعه ای کاربردی و از نوع توصیفی-پیمایشی بود و نمونه آماری شامل 120 نفر از اعضای هییت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز در سال 1397 بود. ابزار گردآوری اطلاعات شامل پرسش نامه محقق ساخته توانمندی روانشناختی و پرسش نامه محقق ساخته بازیابی تعاملی اطلاعات بود. گزاره ها براساس مقیاس لیکرت امتیاز داده شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها، از بسته نرم افزاری SPSS نسخه 22 استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که بازیابی تعاملی اطلاعات در توانمندی روانشناختی اعضاء هییت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز تاثیر مثبت و معناداری دارد. نتیجه گیری: با توجه به اهمیت توانمندی مدرسین و پیشبرد کیفیت آموزش، بازیابی تعاملی اطلاعات می تواند مهارت های پایه ای کیفیت آموزش را تحت تاثیر قرار داده و تقویت نماید و در یک محیط فراگیر محور، سبب ارتقا گردد.